1. Victoria (Rabat): stolica Gozo

Nad miastem góruje Cytadela skąd roztacza się wyjątkowy widok na miasto oraz okolicę.

W obrębie murów Cytadeli warto zajrzeć m.in. do:

• Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – barokowa świątynia, w której przechowywana jest relikwia (kość ramienia) św. Urszuli, patronki wyspy. W środku znajduje się fresk iluzjonistyczny imitujący nieistniejącą kopułę. Przed wejściem do katedry stoi pomnik Jana Pawła II.

• Muzeum Katedralnego – kolekcja ornatów, obrazów i sprzętów liturgicznych.
• Muzeum Archeologicznego – eksponuje znaleziska z megalitycznych ruin Ggantija, ale również przedmioty z czasów rzymskich czy fenickich.
• Gran Castello – Muzeum Folkloru – jest to ciekawa placówka, powstała z kilku sąsiadujących ze sobą budynków. Podczas wizyty pniemy się po schodach na kilka poziomów, wychodzimy nawet na wewnętrzny taras, a to wszystko podziwiając np. typową kuchnię, sypialnię czy ekspozycję narzędzi rolniczych, rzemieślniczych i rybackich.
• Starego Więzienia – największą ciekawostką tego miejsca są oryginalne graffiti więźniów wyryte w wapiennych ścianach. Przez 4 miesiące był tu nawet więziony Jean de la Valette, późniejszy Wielki Mistrz (jego imieniem nazwano później stolicę Malty, Vallettę).
• Muzeum Przyrodniczego – muzeum w starym stylu przedstawiające eksponaty lokalnej flory i fauny. Polecam raczej zainteresowanym tematem.

Poza murami Cytadeli, na placu Świętego Jerzego, znajduje się barokowa Bazylika Świętego Jerzego. Baldachim z brązu nad ołtarzem jest odwzorowaniem tego z Bazyliki Św. Piotra w Rzymie.

2. Xaghra: Świątynie Ggantija

Kompleks został wpisany na listę UNESCO jako pierwszy ze wszystkich budowli megalitycznych na wyspach maltańskich. Według badań powstał między 3600, a 3200 r. p.n.e. Składał się z dwóch świątyń złączonych wspólną fasadą. Świątynie były używane przez okres 1000 lat, po których kultura obiektów megalitycznych zaniknęła w niewyjaśnionych do dzisiaj okolicznościach. W latach 2500-1500 p.n.e. obiekty te były używane jako cmentarz. Ggantija została wzniesiona ok. tysiąca lat wcześniej niż egipskie piramidy czy Stonehenge. Jej nazwa oznaczająca miejsce gigantów wzięła się z wierzeń mieszkańców, że obiekty zbudowali zamieszkujący wyspę giganci. Trudno im się dziwić, niektóre z kamiennych bloków ważą nawet 50 ton!

W Xaghra znajduje się jeszcze jedna, ciekawa atrakcja. To wiatrak Ta’ Kola Windmill, który przetrwał do dzisiaj w oryginalnym stanie. Możemy zobaczyć mechanizm napędzający wiatrak, a także zwiedzić pomieszczenia, w których mieszkał młynarz ze swoją rodziną.

3. Dwejra

Kiedyś ta zatoka znana była przede wszystkim z Azure Widow, formacji skalnej, która zdobyła swoją popularność poprzez „występ” w serialu Gran o Tron. Mimo, że ten piękny łuk skalny zawalił się w 2017 roku to wciąż warto tutaj przyjechać. To naprawdę piękny kawałek wybrzeża, gdzie możemy podziwiać m.in.:

– Inland Sea – wewnętrzne morze. To poniekąd mała, piaszczysta zatoczka, która niemal w całości odgrodzona jest od morza solidną, wysoką skałą. Niemal, bo znajduje się w niej mały przesmyk, dzięki czemu fale morskie przedostają się do tego wewnętrznego akwenu, a turyści w pogodne dni mogą się wybrać na krótki rejs łódką.

– Fungus Rock – nazwa tej wysepki wzięła się od rośliny ją porastającej, z której joannici produkowali swoje leki. Było to rzadkie cynomorium szkarłatne, mylnie określane jako grzyb. Co ciekawe, ze względu na swoją wartość była chroniona przez strażników całą dobę, a za kradzież groziły ciężkie kary.

4. Plaże i wybrzeże na Gozo

Wyspa słynie z pięknego wybrzeża i wspaniałej, krystalicznie czystej wody. Typowych plaż nie ma tu jednak zbyt wiele. Mimo to kilka z nich z pewnością zasługuje na naszą uwagę:

Xlendi – urokliwa mała miejscowość znajduje się w wąskiej zatoczce z kamienistą plażą. Oprócz słonecznego relaksu można wspiąć się krótką ścieżką na klif, czy przespacerować się do wieży strażniczej i salin, które znajdują się nieopodal.

Marsalforn – chyba najbardziej wakacyjna miejscowość na wyspie. Znajduje się tutaj kilka hoteli, wybudowanych wokół zatoki, restauracja oraz plaża z grubym piaskiem.

Ramla – najładniejsza plaża na Gozo, z piaskiem o czerwony odcieniu. Mimo, że nie znajduje się w mieście, można z łatwością dojechać tam autobusem. Dodatkowo znana z tego, że na zboczu przy plaży znajduje się Jaskinia Kalipso (Calypso Cave). Według tradycji jest to miejsce, w którym zamieszkiwała nimfa Kalipso, która przetrzymywała Odyseusza 7 lat podczas jego drogi do domu. Niestety jaskinia jakiś czas temu zawaliła się, i choć opisana przed wejściem, wstęp do niej jest zagrodzony. Dostępny jest za to taras widokowy na okolicę.

Klify Ta’ Ċenċ – choć niższe niż klify Dingli na Malcie, o których pisałam w tym artykule, to robią jeszcze większe wrażenie. Teren jest dziki (należy bardzo uważać eksplorując okolicę, bo klify nie są w żaden sposób ogrodzone!), a widok jest oszałamiający. Panorama rozpościera się na sąsiednie Comino oraz Maltę. Szczególnie malowniczo wyglądają tuż przed zachodem słońca, oświetlone złotymi promieniami. To jedno z miejsc, które zrobiły na mnie największe wrażenie na Gozo. Ciągną się wzdłuż morza przez jakieś 2 km do Klifów Sanap.

5. Gozo – miejsca kultu

• Bazylika Najświętszej Maryi Panny Ta’ Pinu – to ważne miejsce kultu i pielgrzymek jest stosunkowo rzadko odwiedzane przez turystów. Znajduje się z dala od innych atrakcji wyspy. Głos Matki Bożej zachęcający do zmówienia modlitwy Zdrowaś Maryjo usłyszała lokalna rolniczka. Kościół odwiedził podczas swojej podróży na Maltę również Jan Paweł II.

• Rotunda św. Jana Chrzciciela w Xewkija – jest widoczna z wielu miejsc na wyspie, szczególnie na trasie z portu Mgarr do stolicy Victorii. Warto zatrzymać się tu na chwilę. W kościele znajduje się podobno trzecia co do wielkości na świecie, niepodparta niczym kopuła. Na jej szczycie znajduje się taras widokowy.

Artykuł Gozo – najciekawsze atrakcje pochodzi z serwisu Świat Według Blondynki.

1. Valletta – stolica Malty

Nazywana jest najbardziej słoneczną i najdalej wysuniętą na południe miejscowością (a co za tym idzie również stolicą) Europy. Znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, w 2018 miała tytuł Europejskiej Stolicy Kultury. Często nazywana muzeum pod gołym niebem ze względu na zagęszczenie zabytków.

To czego nie można przegapić to:

• Konkatedra św. Jana. Szerzej to miejsce opisałam w tym artykule.

• Narodowe Muzeum Archeologiczne. Znajdują się tam obiekty znalezione na stanowiskach archeologicznych Malty, warto zwrócić uwagę na figurki Śpiącej Damy i Maltańskiej Wenus (które szacuje się na 4500-5800 lat!)
• Pałac Wielkiego Mistrza – obecnie pałac prezydencki, udostępniony do zwiedzania. Piękne gobeliny (Sala Tapiserii), kolekcja broni (Zbrojownia), a w Sali Tronowej 12 fresków przedstawiających oblężenie Malty przez flotę i wojsko sułtana Sulejmana Wspaniałego. Pałac posiada dwa dziedzińce.
• Fort św. Elma – obecnie to siedziba Narodowego Muzeum Wojny. Fort istnieje dłużej niż Valletta, gdyż został zbudowany w 1488 r. na krańcu półwyspu i odegrał ważną rolę podczas Wielkiego Oblężenia. Muzeum jest interaktywne i można wynieść z wizyty w nim wiele informacji na temat historii Malty. Sam fort to także świetny punkt widokowy.
• Lower Barrakka Gardens i Upper Barrakka Gardens – warto przejść się całą długością murów miejskich Valletty, oferują one wyjątkową panoramę okolicy. Jeśli jednak nie mamy tyle sił lub czasu warto chociaż zajrzeć do ogrodów Barrakka. Jest to miejsce, gdzie można znaleźć wytchnienie podczas upałów. Po drugiej stronie Wielkiego Portu (Grand Harbour) widoczne są zabudowania Trzech Miast (Three Cities of Malta). Z Górnych Ogrodów codziennie o 12 oraz 16 dobiega huk salw armatnich.

• Kościół Świętego Pawła Rozbitka – znajdują się w nim relikwie świętego Pawła (kości z jego nadgarstka, fragment kolumny na której został ścięty). Bogate, barokowe wnętrze.

Jeśli możemy poświęcić Vallettcie trochę więcej czasu możemy zajrzeć również do Lascaris War Rooms (podziemny kompleks z czasów II wojny światowej), Casa Rocca Piccola (pałac wybudowany w 1552 r., który zachował oryginalne wnętrze; należał do jednego z rycerzy zakonu), Teatru Manoela (ufundowany przez Wielkiego Mistrza, uznawany za trzeci najstarszy na świecie, wciąż działający teatr) czy Bazyliki Matki Boskiej Karmelitańskiej (jej charakterystyczna kopuła wyróżnia się na tle panoramy Valletty).

Najlepszym sposobem na poznawanie miasta jest po prostu zagubienie się w jego uliczkach, odkrywanie urokliwych placyków, skwerków, wąskich uliczek i charakterystycznych drewnianych wykuszy okiennych. Wiele osób robi sobie zdjęcia z fotogenicznymi, czerwonymi budkami telefonicznymi.

2. Malta – wypoczynek

Malta to idealny całoroczny kierunek wakacyjny. Latem możemy skorzystać z niezliczonych możliwości pięknego wybrzeża tej wyspy. Popularne są całodniowe rejsy do Blue Lagoon czyli Błękitnej Laguny. Jest to cieśnina między wysepkami Comino i Cominotto (należącymi do Malty) słynąca z turkusowej, krystalicznej wody. Jest to idealne miejsce na plażowanie, pływanie czy nurkowanie.

• Mellieha (Ghadira) Bay to najdłuższa piaszczysta plaża na Malcie. Łatwo do niej dotrzeć, bo znajduje się tuż przy głównej drodze wiodącej do portu w Cirkewwa, przy przystanku autobusowym.
• Anchor Bay oprócz malowniczej zatoki otoczonej skalistymi zboczami oferuje również atrakcję w postaci wioski Popeya (Popeye Village). Kręcono tutaj film z 1980 roku, gdzie główną rolę marynarza, miłośnika szpinaku, zagrał Robin Williams. Scenografia pozostała i jest dużą atrakcją dla dzieci i dorosłych.

• Golden Bay – bardzo popularna plaża, leżąca tuż przy dużym hotelu Radisson. Jeśli znudzi się nam plażowanie, zaczyna się tutaj piękny szlak Majjistral Nature and History Park. Można nim dojść wzdłuż morza, aż do wspomnianego wcześniej Popeye Village i Anchor Bay.
• Ghajn Tuffieha Bay – jeśli wystraszą nas tłumy przy plaży Golden Bay warto zajrzeć na sąsiednią plażę. Jest równie atrakcyjna (niektórzy twierdzą, że nawet bardziej), a dużo mniej zatłoczona. Powodem jest około 200 schodów, które trzeba pokonać, by się na nią dostać.
• Gnejna Bay – urokliwa plaża nieopodal miejscowości Mgarr. Odradzam spacer ścieżką pod górę. Jest to dość niebezpieczne miejsce, ziemia osuwa się spod stóp. Jeśli zależy nam, aby wspiąć się do punktu widokowego, albo przejść szlakiem (Gnejna-Ghajn Tuffieha-Golden-Anchor Bay) lepiej wybrać ścieżkę zaczynającą się u podstawy wieży.

Pamiętajmy, że wybrzeże Malty to nie tylko plaże. Warto zaplanować czas np. na Klify Dingli. Wznoszą się one malowniczo 253 m n.p.m. Przy kaplicy św. Marii Magdaleny znajduje się ławeczka, gdzie można się rozkoszować oszałamiającymi widokami. Oprócz tego nie wolno pominąć rejsu łódką do Blue Grotto. Olśniewający spektakl kolorów i światła, krystalicznie czysta woda. Jaskinia wydrążona w wysokim klifie to miejsce warte zapamiętania.

Dla podróżujących z dziećmi ciekawą opcją może być również wizyta w Akwarium (Malta National Aquarium), znajdującym się przy promenadzie w miejscowości Qawra (blisko hotelowego zagłębia Malty).

3. Malta – Zabytki

Malta słynie ze swoich tajemniczych budowli megalitycznych, wzniesionych w okresie 3500–2500 p.n.e. Te wpisane na listę UNESCO skarby są starsze niż bardziej znane Stonehenge. Wśród tych najlepiej zachowanych znajdują się m.in. :

• Ħaġar Qim oraz Mnajdra (znajdują się stosunkowo blisko od Blue Grotto). Wybudowane w odległości zaledwie 300 metrów od siebie. Spektakularnie położone, blisko brzegu morza (klif ma tutaj wysokość 60 m), z widokiem na wysepkę Filfla.
• Tarxien – Zespół czterech świątyń odznacza się precyzją wykonania kamiennych rzeźb. Tylko 5 km od Valletty, jego zwiedzanie warto połączyć z wizytą w Hypogeum Ħal Saflieni. Jest to podziemna budowla, którą obecnie opisuje się jako nisze grobowe, jednak tak naprawdę nie wiadomo jakie było jej pierwotne przeznaczenie. Wymagana wcześniejsza rezerwacja, wejścia jedynie z przewodnikiem w grupach, ale naprawdę warto! Można dowiedzieć się m.in. tego, że układ Hypogeum odpowiada budowlom megalitycznym znajdującym się na powierzchni.
• Skorba oraz Ta’ Hagrat – znajdują się w miejscowościach Mgarr oraz Żebbiegħ, około 1 km od siebie. Są najrzadziej odwiedzane przez turystów ze względu na to, że obiekty są mniejsze i znajdują się dalej od ośrodków hotelowych (ale można do nich dojechać autobusem).

Warto dodać, że na Malcie odkryto ślady tajemniczych, symetrycznych kolein. Nazwano je Clapham Junction i po dziś dzień nie wiadomo jaka była ich funkcja.

Vittoriosa (inaczej Birgu) – Będąc w Vallettcie warto skorzystać z możliwości opłynięcia Wielkiego Portu i zobaczenia wspaniałych murów miejskich z perspektywy wody. Gdy mamy mniejszy budżet, albo ograniczony czas możemy wybrać rejs promem do Vittoriosy (należącej do Trzech Miast). Wypływa on z nabrzeża pod Ogrodami Barrakka. Do Vittoriosy można dojechać również autobusem, ale podróż jest o wiele dłuższa i mniej widowiskowa. Miasto jest pełne skarbów, które czekają na odkrycie:

• Muzeum Morskie – interesująca ekspozycja przyrządów nawigacyjnych, broni, modeli statków i wielu innych eksponatów.

• Pałac Inkwizytora – budynek, w którym Święte Oficjum miało swą rezydencję, a także sąd i więzienie. W środku piękne freski, a sufit w głównej sali udekorowano rzeźbionymi w drewnie herbami wszystkich 62 inkwizytorów.
• Fort Św. Anioła – służył m.in. jako więzienie, w którym przetrzymywano włoskiego malarza Caravaggia. Wcześniej znajdowały się tu fenickie, a następnie rzymskie świątynie. W forcie rozegrały się najważniejsze sceny Wielkiego Oblężenia w 1565 r., pełnił funkcję głównej siedziby Wielkich Mistrzów aż do 1571. Świetny punkt widokowy.
• Kościół Św. Wawrzyńca – uznawany za pierwszą maltańską świątynię joannitów, jednak budowla pochodzi z czasów zanim na wyspę przybyli rycerze. Jej powstanie datuje się na 1090 r. Na ołtarzu znajduje się obraz przedstawiający scenę męczeństwa św. Wawrzyńca.

4. Śladami Gry o Tron

Na Malcie kręcono wiele scen z pierwszego sezonu popularnego serialu HBO. Jeśli jesteście jego fanem to warto zajrzeć do:

• San Anton Palace Gardens (miejscowość Attard). Mieści się tam rezydencja Prezydenta Republiki Malty (serialowa Czerwona Twierdza). Bezpłatnie możemy spacerować po przyległych ogrodach – ogrodzie botanicznym, tak samo jak bohaterowie serialu.
• Rabat – w klasztorze św. Dominika umiejscowione były Królewskie Ogrody (sceny kręcone były głównie na dziedzińcu). Będąc w Rabacie warto zajrzeć do Katakumb św. Pawła. Jest to duży obszar archeologiczny, z czasów wczesnego chrześcijaństwa na Malcie.
• Mdina – dawna stolica Malty, nazywana też Cichym Miastem wita nas piękną bramą, która w serialu była bramą do Królewskiej Przystani. Główny plac miejski Pjazza Mesquita był zaś tłem do przybytku przyjemności Lorda Baelisha. Miasto jest wyjątkowo piękne, zamknięte dla ruchu aut. Wśród cenniejszych zabytków są m.in. katedra św. Pawła, Bastion Square (z widokiem na całą północną Maltę), Kaplica św. Agaty czy Palazzo Vilhena. Zaraz za murami miasta znajduje się ciekawe Muzeum Rzymskiej Willi (Domvs Romana) z cennymi mozaikami.

• Fort Ricasoli – często „gra” w filmach (Gladiator, Troja), obecnie służy celom przemysłowym. Nie jest dostępny dla turystów. Stosunkowo trudno jest tam również dojechać i obejść go dookoła. Widoczny z Valletty. W serialu możemy zauważyć charakterystyczne wejście.
• Fort Manoel – w pierwszym sezonie kręcono tu Wielki Sept Baelora i scenę egzekucji Neda Starka. Obecnie w renowacji. Świetny widok na wyspę, na której znajduje się obiekt jest z Valletty.

5. Malta kulinarnie

• Królik czyli fenek uznawany jest za narodowe maltańskie danie. Tradycyjnie marynowany jest w winie, a następnie smażony lub pieczony i podawany z dużą ilością sosu. Jego cena dla wielu turystów jest zaporowa.
• Ryby i owoce morza – podobno najlepsze podawane są w wiosce rybackiej Marsaxlokk. Czy to prawda, czy chwyt marketingowy, musicie ocenić sami. Sama miejscowość jest jednak wystarczająco czarująca, by złożyć w niej wizytę. Na falach delikatnie bujają się kolorowe luzzu, czyli tradycyjne maltańskie łodzie rybackie. Ten pocztówkowy widok jest często powielany w internecie, nie odbiera to jednak mu ani trochę uroku.

• Kinnie – gazowany napój, zrobiony z gorzkich pomarańczy i specjalnej mieszanki ziół. Maltańczycy są z niego bardzo dumni, produkowany jest od prawie 70 lat.
• Maltańska Pizza – różni się od tej neapolitańskiej głównie ciastem. Jest ono grube i puszyste. Pizza jest przepyszna, sprzedawana gorąca, na kawałki, wprost z okienka.
• Owoce opuncji – zwiedzając Maltę możecie napotkać przydrożnych handlarzy owocami opuncji. Sprzedawcy obiorą ci owoc na miejscu, a nawet pokroją na kawałki. Mieszkańcy robią z nich dżemy oraz nalewki.

A już w następnym wpisie największe atrakcje Gozo, drugiej pod względem wielkości i gęstości zaludnienia wyspy archipelagu maltańskiego.

Artykuł Malta – najważniejsze atrakcje pochodzi z serwisu Świat Według Blondynki.

Ale co to w ogóle jest Konkatedra? Jest to kościół pozostający pod zwierzchnictwem biskupa diecezji, którego siedziba mieści się przy innej katedrze. Katedra w Valletcie dzieli swój tytuł ze starszą katedrą św. Pawła w Mdinie.

Tip 1: Bilet wstępu to koszt 15 euro. Zwiedzanie możliwe jest od poniedziałku do piątku 9.30-16.30, a w soboty do 12.30. W niedzielę i święta Konkatedra jest wyłączona ze zwiedzania. Więcej informacji tutaj.

Konkatedra – historia

Wybudowana w latach 1572-1577 na zlecenie wielkiego mistrza Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników Świętego Jana, w Polsce częściej spotykanego pod nazwą Kawalerów Maltańskich. Jej projekt jest doskonałym przykładem architektury barokowej, po przestąpieniu progu widok oszałamia. W katedrze znajduje się dziewięć bardzo bogato zdobionych kaplic. Osiem zostało stworzonych dla poszczególnych gałęzi Zakonu. Dziewiąta poświęcona jest Matce Bożej z Filermo, patronce Zakonu. Kościół jest naprawdę wyjątkowy ponieważ nie ma w nim wolnych przestrzeni. Każdy jego centymetr, łącznie z podłogami, jest dekorowany marmurowymi płytami upamiętniającymi rycerzy Zakonu. Autorem wielu prac jest Mattia Preti, kalabryjski artysta, wybitny freskant. Z zewnątrz nic nie zapowiada bogactwa stylu i sztuki, które ujrzymy w środku. Na dzwonnicy znajdują się trzy zegary. Jeden pokazuje godzinę, drugi dzień tygodnia, a trzeci datę.

W oratorium świątyni nie można pominąć obrazu słynnego włoskiego, barokowego malarza Caravaggia, „Ścięcie Jana Chrzciciela”. Jest to największy obraz tego artysty i jedyny, na którym się kiedykolwiek podpisał. Była to dość barwna postać. Skazany na karę śmierci po morderstwie na Polach Marsowych w Rzymie uciekał przed sprawiedliwością trafiając m.in. na Maltę, gdzie zaciągnął się do Zakonu Maltańskiego. Jednak i tam nie zaznał spokoju ponieważ został z niego wydalony za pobicie jednego z rycerzy Zakonu. Po krótkich pobytach na Sycylii oraz w Neapolu zmarł w dziwnych okolicznościach, a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Tip 2: W środku można robić zdjęcia, ale bez flesza.

Artykuł Konkatedra świętego Jana w Valletcie, Malta pochodzi z serwisu Świat Według Blondynki.